*Της Ιωάννας Παναγιώτου

Η έννοια της κυκλικής οικονοµίας έρχεται να ανταποκριθεί στην φιλοδοξία για αειφόρο ανάπτυξη στα πλαίσια της αυξανόµενης πίεσης από την παραγωγή και κατανάλωση των πόρων και του περιβάλλοντος του πλανήτη και αποτελεί κατά την άποψη μου το οικονομικό- αναπτυξιακό μοντέλο που θα επιφέρει λύσεις στην οικονομική, οικολογική και κοινωνική κρίση που βιώνει σήμερα η ανθρωπότητα.

Η μετάβαση σε μια πιο κυκλική οικονομία, προσφέρει μεγάλες ευκαιρίες για την Ευρώπη και κατ’ επέκταση την Κύπρο και τους πολίτες της.

Οι επιδόσεις της Κύπρου υπολείπονται του μέσου όρου της ΕΕ από πλευράς παραγωγικότητας των πόρων (δηλ. πόσο αποδοτικά χρησιμοποιεί η οικονομία τους υλικούς πόρους για την παραγωγή πλούτου) με 1,85 EUR/kg (μέσος όρος ΕΕ: 2 EUR/kg) το 2015.

Επίσης δεν υπάρχει γενικό πλαίσιο πολιτικής για την κυκλική οικονομία στην Κύπρο.

Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι η Κύπρος καταγράφει κατά μέσο όρο 1,4 πράσινους υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης ανά Μικρομεσαία Επιχείρηση.

Ερχόμενη τώρα στην οικοκαινοτομία, η Κύπρος εξακολουθεί να μην αποδίδει ικανοποιητικά με αποτέλεσμα η χώρα να κατατάσσεται τρίτη από το τέλος στην κατάταξη των χωρών της ΕΕ.

Δεδομένου του πλούσιου φυσικού κεφαλαίου της χώρας, οι νέες εξελίξεις στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας θα μπορούσαν να προάγουν τις δραστηριότητες της οικοκαινοτομίας.

Το έγγραφο «Επισκόπησης της εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ Έκθεση χώρας – ΚΥΠΡΟΣ» ημερομηνίας 3/2/2017 αναφέρει τις κύριες προκλήσεις όσον αφορά την εφαρμογή της περιβαλλοντικής πολιτικής και νομοθεσίας της ΕΕ στην Κύπρο οι οποίες συνδέονται άμεσα με την κυκλική οικονομία.

Ας δούμε κάποιους τομείς αναλυτικότερα:

Φύση και Βιοποικιλότητα

Το δίκτυο Natura 2000 στην Κύπρο καλύπτει το 28,8 % της έκτασης ξηράς, που αποτελεί ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ (μέσος όρος ΕΕ: 18,1 %), με τις ΖΕΠ βάσει της οδηγίας για τα άγρια πτηνά να καλύπτουν το 26,7 % (μέσος όρος ΕΕ: 12,3 %). Παρά το σημαντικό ποσοστό απαιτείται καλύτερη προστασία των περιοχών που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα Natura 2000 από μη συμβατές δραστηριότητες ή εξελίξεις που τις κατακερματίζουν ή τις υποβαθμίζουν καθώς και ενίσχυση των πολιτικών και των ενεργειών επιβολής για την εξάλειψη της παράνομης παγίδευσης πτηνών. Το χερσαίο τμήμα του δικτύου Natura 2000 μπορεί να θεωρηθεί σχεδόν πλήρες, ωστόσο, παρουσιάζει σοβαρές ανεπάρκειες στη θάλασσα, ιδίως στις υπεράκτιες θαλάσσιες περιοχές.

Διαχείριση Αποβλήτων

Στην Κύπρο η παραγωγή αστικών αποβλήτων εξακολουθεί να είναι σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ (617 kg ετησίως ανά κάτοικο, έναντι 475 kg περίπου κατά μέσο όρο το 2014) Το μεγαλύτερο μέρος των αστικών αποβλήτων της Κύπρου καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής (80 % έναντι 28 % κατά μέσο όρο για την ΕΕ). Η ανακύκλωση αντιπροσωπεύει το 19 %, συμπεριλαμβανομένου του 4 % της λιπασματοποίησης, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (44 %). Η πρόληψη και η μείωση της παραγωγής αποβλήτων σε συνδυασμό με την απαραίτητη αύξηση ως προς την επαναχρησιμοποίηση και την ανακύκλωση θα μπορούσαν να βελτιώσουν την αποδοτικότητα των πόρων της κυπριακής οικονομίας, να αυξήσουν τις επιχειρηματικές ευκαιρίες και να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας στον τομέα της ανακύκλωσης.

Διαχείριση των υδάτων

Η Κομισιόν ζητά βελτίωση της διαχείρισης των υδάτων και τη θέσπιση μιας πολιτικής τιμολόγησης του νερού σύμφωνα με την οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα, που καλύπτει ευρύ φάσμα υπηρεσιών σχετικά με το νερό καθώς και βελτίωση της διαχείρισης των υδάτων με σκοπό την αποτελεσματική αντιμετώπιση προβλημάτων όπως είναι η λειψυδρία και η υπεράντληση.

Ποιότητα του αέρα

Σε σχέση με τη ποιότητα του αέρα, η Κύπρος είναι σε γενικές γραμμές σε καλό δρόμο όσον αφορά στην επίτευξη των προτύπων της ΕΕ όμως οι εξωτερικές δαπάνες που σχετίζονται με την υγεία λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Κύπρο είναι πάνω από 549 εκατομμύρια €/έτος (μετά από προσαρμογή των εσόδων, 2010) που συνδέεται με την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Ενέργεια

Για την περίπτωση της Κύπρου, η Νέα Οδηγία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προτείνει ως δεσμευτικό στόχο, το 13% της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης να προέρχεται από ΑΠΕ έως το 2020. Σε 8,1% ανήλθε η κατανάλωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο σύνολο της ενεργειακής κατανάλωσης της Κύπρου το 2013, έναντι 3,1% το 2004 και 13% που είναι ο στόχος της χώρας για το 2020. Ο στόχος ως έχει τεθεί (δηλ. το 13% είναι πολύ χαμηλός).

Πράσινη φορολογία και περιβαλλοντικά επιβλαβείς επιδοτήσεις

Η φορολόγηση της ρύπανσης και της χρήσης πόρων μπορεί να αποφέρει αυξημένα έσοδα και σημαντικά κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη. Αν μετατραπούν οι φόροι επί της εργασίας σε φόρους για το περιβάλλον θα μπορούσε να επιφέρει αύξηση του ΑΕΠ κατά 0.95% το 2018.

Ενίσχυση της βιωσιμότητας των πόλεων

Η πολιτική της ΕΕ για το αστικό περιβάλλον ενθαρρύνει τις πόλεις να εφαρμόζουν πολιτικές βιώσιμου πολεοδομικού προγραμματισμού και σχεδιασμού, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων προσεγγίσεων στους τομείς των δημόσιων αστικών συγκοινωνιών και της αστικής κινητικότητας, των βιώσιμων κτιρίων, της ενεργειακής απόδοσης και της διατήρησης της αστικής βιοποικιλότητας. Σε αυτούς τους τομείς η Κύπρος έχει ακόμα μεγάλη απόσταση να διανύσει.

Η Κύπρος θα μπορούσε να πετύχει καλύτερες επιδόσεις σε τομείς στους οποίους υπάρχει ήδη μια ικανοποιητική βάση γνώσεων και ορθές πρακτικές.

Η ενίσχυση των επενδύσεων στην οικοκαινοτομία, εναρμονίζοντας τις προωθούµενες δραστηριότητες με τις περιβαλλοντικές ανάγκες της χώρας (π.χ. λειψυδρία, βελτίωση της ανακύκλωσης) και το φυσικό της κεφάλαιο (π.χ. δυνατότητες ανάπτυξης ανανεώσιμης ενέργειας) κλπ θα μπορούσε να επιφέρει σημαντικά οφέλη.

Θα ήθελα να τονίσω ότι η γρήγορη ανάληψη των ευκαιριών – και η αντιµετώπιση των προκλήσεων – της κυκλικής οικονοµίας εξαρτάται από τη διευρυµένη υποστήριξή της από την κοινωνία. Η συµµετοχή των ΜΚΟ, των επιχειρηµατικών και καταναλωτικών οργανώσεων, του ακαδηµαϊκού κόσµου, των ερευνητικών ιδρυµάτων και άλλων ενδιαφερόµενων είναι άκρως απαραίτητη σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.

Απαιτείται επίσης δράση προκειµένου να κοινοποιηθούν οι ιδέες και τα οφέλη της κυκλικής οικονοµίας στους πολίτες στην καθηµερινή ζωή τους – στο χώρο εργασίας, στα σχολεία, στις τοπικές κοινωνίες. Τα µέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ψηφιακά µέσα µπορούν να συμβάλουν θετικά.

Για την Κύπρο η κυκλική οικονομία αποτελεί και πρόκληση και λύση αφού ο νησιωτικός της χαρακτήρας μπορεί να δημιουργεί δυσκολίες αλλά δίνει και πλεονεκτήματα τα οποία με τη βοήθεια των χρηματοδοτικών εργαλείων που προσφέρει η ΕΕ, της πληθώρας επιστημόνων και των φυσικών πόρων του νησιού μπορούν να μετατρέψουν σε ένα καινοτόμο «προϊόν» ολόκληρη τη χώρα.

*Η Ιωάννα Παναγιώτου είναι Επίτροπος Περιβάλλοντος