Του Χρίστου Παπαγεωργίου*

Ένας σεισμός είναι το αποτέλεσμα μιας ξαφνικής απελευθέρωσης της ενέργειας στο φλοιό της Γης που δημιουργεί σεισμικά κύματα. Αυτό αποτελεί μια εντελώς φυσιολογική δράση του πλανήτη μας που όμως μπορεί να αποβεί μοιραία αφού στο παρελθόν διάφοροι σεισμοί παγκοσμίως έχουν επιφέρει βιβλικές καταστροφές σε ολόκληρες πολιτείες προκαλώντας επίσης τραυματισμούς και πολύ συχνά ακόμα και θανάτους.

Στο πλαίσιο πρόληψης και αντιμετώπισης των ζημιών σε κτίρια που προκαλεί ο εγκέλαδος, οι επιστήμονες και οι ειδικοί εμπειρογνώμονες ασχολούνται συνεχώς με την εκπόνηση μελετών και προδιαγραφών. Κλασικό παράδειγμα αντισεισμικού σχεδιασμού αποτελούν οι Ευρωκώδικες οι οποίοι έχουν εκπονηθεί από την Ευρωπαϊκή Τεχνική Επιτροπή Τυποποίησης CEN TC 250 και βρίσκονται σε πλήρη υποχρεωτική εφαρμογή στη Κύπρο από τον Ιανουάριο του 2012. Τι γίνεται όμως σε χώρες εκτός Ευρώπης όπου δεν ακολουθούν κάποιους κώδικες αντισεισμικού σχεδιασμού; Ποιες επιλογές πραγματικά υπάρχουν;

Το Διεθνές πρότυπο ISO 28841:2013 με τίτλο “Oι κατευθυντήριες γραμμές για απλοποιημένη σεισμική αξιολόγηση και αποκατάσταση των κτιρίων από σκυρόδεμα”, έχει αναπτυχθεί ειδικά για τις χώρες που δεν έχουν εθνικούς κώδικες κτιρίων σε ισχύ.

Για την ανάπτυξη και εφαρμογή των εθνικών αντισεισμικών κωδίκων κτιρίου συνίσταται η καταγραφή δεδομένων σχετικά με τα χαρακτηριστικά της περιοχής (φυσικά, μετεωρολογικά, γεωλογικά, σεισμικά, κ.λπ.) που όμως πολλές χώρες δεν έχουν τη δυνατότητα συλλογής λόγω έλλειψης πόρων, κυρίως οικονομικών. Ωστόσο, το ISO 28841:2013 είναι αυτόνομο αφού παρέχει επαρκείς πληροφορίες για να επιτρέψει στους σχεδιαστές να το χρησιμοποιήσουν χωρίς συμπληρωματικά, εξωτερικά δεδομένα και χωρίς τη χρήση των εξελιγμένων εργαλείων υπολογισμού. Βέβαια οι κατευθυντήριες γραμμές του εν λόγω προτύπου αφορούν σχετικά απλές δομές και τα χαρακτηριστικά τους (όπως πχ. η χωρητικότητα και ο αριθμός ορόφων του κτιρίου).

Παράλληλα διάφοροι εμπειρογνώμονες που εργάστηκαν για την εκπόνηση του εν λόγω προτύπου εξηγούν ότι με τη χρήση του ISO 28841:2013 δεν επιβάλλεται η λεπτομερής δομική ανάλυση του κτιρίου, αφού στο περιεχόμενο του περιλαμβάνονται κατευθυντήριες γραμμές για την εκτίμηση της σεισμικής τρωτότητας με απλούς υπολογισμούς για ακέραια κτίρια, καθώς και η εκτίμηση των ζημιών και το επίπεδο κινδύνου των κατεστραμμένων κτιρίων.

Επίσης σε μια από τις παραγράφους του εν λόγω προτύπου γίνεται αναλυτική επεξήγηση για τα επίπεδα ευπάθειας των κτιρίων, δηλαδή την ευαισθησία των κτιρίων να υποστούν ζημιά τόσο σε δομικά και μη δομικά στοιχεία σε περίπτωση μιας ισχυρής σεισμικής δόνησης. Μεταξύ άλλων εξηγείται πως η εκτίμηση τρωτότητας ή ευπάθειας, βασίζεται στη σεισμική επικινδυνότητα, την αρχιτεκτονική διάταξη, τη διαμόρφωση της δομής, τον έλεγχο της ποιότητας κατά το χρόνο κατασκευής, τη κλίση του εδάφους, τον τύπο του εδάφους, και την αλληλεπίδραση με μη δομικά στοιχεία.

Ως εκ τούτου το πρότυπο μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο πριν από έναν σεισμό για να εκτιμηθούν οι δυνατότητές του κτιρίου, όσο και μετά την εκδήλωση για να αποφασιστούν οι σχετικές επιδιορθώσεις που πρέπει να γίνουν και να εξασφαλιστεί η ασφαλής δομή. Σημαντική και ξεκάθαρη αναφορά του προτύπου όπου πριν την έναρξη διαδικασίας αποκατάστασης κάποιου κτιρίου, απαιτείται η συγκέντρωση των εγγράφων κτιρίου όπως η γεωτεχνική έκθεση, αρχιτεκτονικά σχέδια, στατικοί υπολογισμοί, προδιαγραφές κατασκευής, παλαιότερες εκθέσεις αποκατάστασης και έτος κατασκευής.

Το ISO 28841:2013, εκπονήθηκε από τη Διεθνή Τεχνική Επιτροπή Τυποποίησης ISO/TC 71, ¨Concrete, reinforced concrete and pre-stressed concrete¨. Η υιοθέτηση και εφαρμογή των Ευρωπαϊκών και Διεθνών Προτύπων στη Κύπρο γίνεται μέσω του Κυπριακού Οργανισμού Τυποποίησης (CYS), ο οποίος είναι ο Εθνικός φορέας για την τυποποίηση. Ενημέρωση για οποιεσδήποτε εξελίξεις στο εν λόγω θέμα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να λάβουν από τους αρμόδιους λειτουργούς του (CYS) και το Κέντρο Πληροφόρησης & Εξυπηρέτησης (ΚΕΠΕ).

*Ο Χρίστος Παπαγεωργίου, είναι Λειτουργός Τυποποίησης CYS, Πολιτικός Μηχανικός