Πρόταση της Ινδίας και άλλων 9 χωρών προς τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου για μερική ελάφρυνση της διαδικασίας Πνευματικής Ιδιοκτησίας των εμβολίων Covid-19

*Του Brajendra Navnit, Πρέσβης και Μόνιμου Αντιπρόσωπου της Ινδίας στον ΠΟΕ

Η Ινδία, η Νότιος Αφρική και άλλες οκτώ χώρες, κάλεσαν τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) να απαλλάξει προσωρινά χώρες-μέλη του από τις πρόνοιες της Συμφωνίας για τα δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον τομέα του Εμπορίου (TRIPS), έτσι ώστε να διευκολυνθεί και επιταχυνθεί η παραγωγή των εμβολίων ενάντια στο Covid-19. Αν και μερικές χώρες-μέλη του Οργανισμού έχουν εκφράσει τις ανησυχίες τους σχετικά με την πρόταση, μεγάλη μερίδα μελών θεωρούν ότι η εισήγηση θα βοηθήσει στην έγκαιρη παραγωγή και διανομή των πολυπόθητων εμβολίων. Η πρόταση έχει λάβει επίσης την υποστήριξη διαφόρων άλλων Διεθνών Οργανισμών, αλλά και του ευρύτερου κοινού.

Η πρωτοφανής κατάσταση που ταλανίζει την ανθρωπότητα σήμερα, σίγουρα χρειάζεται δραστικά και ανορθόδοξα μέτρα προς αντιμετώπιση της. Αυτό βιώσαμε το 2020 με την επιβολή αυστηρών lockdown ή περιοριστικών μέτρων από κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, για τον έλεγχο της διασποράς του ιού. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), στην πρόσφατη έκδοση του World Economic Outlook αναφέρει ότι αν ο ιός επανεμφανιστεί και η διαδικασία παραγωγής εμβολίων και θεραπειών είναι πιο αργή από τις άμεσες ανάγκες ίασης του πληθυσμού, τότε ο κίνδυνος μιας δυσοίωνης οικονομικής κρίσης είναι μεγαλύτερος, αφού τα περιοριστικά μέτρα και lockdown που ακολουθούν οι κυβερνήσεις θα παραμείνουν. Η κατάσταση φαίνεται να είναι χειρότερη από τις προβλέψεις, αφού οι απώλειες του παγκόσμιου ΑΕΠ φτάνουν τα 6 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ακόμη και 1% βελτίωση στο παγκόσμιο ΑΕΠ να έχουμε μέσω τις επίσπευσης των διαδικασιών αιτήσεων ευρεσιτεχνίας και δικαιωμάτων Πνευματικής Ιδιοκτησίας, θα ωφελήσει την παγκόσμια οικονομία με 800 δισεκατομμύρια δολάρια,  αντισταθμίζοντας τις απώλειες.

Μόνο η πρόθεση για την εξασφάλιση έγκαιρης και άμεσης πρόσβασης σε εμβόλια και θεραπείες θα λειτουργήσει υπέρ της ενίσχυσης της εμπιστοσύνης για την αναζωογόνηση της οικονομίας. Τα αποτελεσματικά εμβόλια που ήδη έκαναν την εμφάνιση τους, δίνουν μία σοβαρή ελπίδα για αντιμετώπιση αυτής της πρωτοφανούς υγειονομικής κρίσης. Το ερώτημα είναι πώς αυτά τα εμβόλια θα καταστούν προσβάσιμα στο ευρύτερο κοινό, έγκαιρα. Όπως δείχνουν τα πράγματα, ακόμη και στα πιο αισιόδοξα σενάρια, σήμερα δεν μπορούμε με ασφάλεια να πούμε ότι η πλειοψηφία του πληθυσμού, τόσο σε πλούσιες, όσο και σε φτωχές χώρες, θα εμβολιαστεί πριν το τέλος του 2021. Ένα είναι το σίγουρο. Ότι όλα τα κράτη-μέλη του ΠΟΕ, συμφωνούν ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη για επίσπευση των διαδικασιών παραγωγής εμβολίων για αποτελεσματική κάλυψη των τεράστιων αναγκών που προκύπτουν ανά το παγκόσμιο. Η πρόταση της Ινδίας οδεύει προς αυτήν ακριβώς την κατεύθυνση.

Γιατί το υπάρχον πλαίσιο της συμφωνίας TRIPS δεν είναι αρκετό;

Το υφιστάμενο σχέδιο της Συμφωνίας για τα δικαιώματα Πνευματικής Ιδιοκτησίας στον τομέα του Εμπορίου (TRIPS) δεν είναι αρκετό, καθώς δεν σχεδιαστικέ με γνώμονα τις πανδημίες. Οι υποχρεωτικές άδειες που εκδίδονται ανά χώρα, περίπτωση και προϊόν, με ξεχωριστό πλαίσιο δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, ουσιαστικά καθιστά τη συνεργασία μεταξύ των χωρών ένα απομακρυσμένο σενάριο. Παρόλο που κάποιες ευελιξίες στη Συμφωνία υπάρχουν, εκ φύσεως είναι χρονοβόρο και πολύ δύσκολο να εφαρμοστεί. Ως εκ τούτου, η Συμφωνία με τη σημερινή της μορφή δεν μπορεί να προσφέρει την έγκαιρη πρόσβαση σε εμβόλια και θεραπείες ενάντια στον Covid-19. Παράλληλα, ο ΠΟΕ δεν φαίνεται να σημειώνει κάποια πρόοδο στην εξέλιξη της βάσης δεδομένων σχετικά με τον Covid-19, ούτε για την ενθάρρυνση της ανταλλαγής τεχνολογικών λύσεων για την κατασκευή εμβολίων και ιατρικών προϊόντων. Κάποιες διαδικασίες ζωτικής σημασίας δεν είναι ξεκάθαρες και περιορίζονται σε ένα υποσύνολο χωρών, ενθαρρύνοντας έτσι τον εθνικισμό αντί την παγκόσμια συνεργασία.

Γιατί υπάρχει η ανάγκη να υπερβούμε τους εαυτούς μας στα θέματα παγκόσμιας συνεργασίας;

Διεθνής πρωτοβουλίες συνεργασίας όπως για παράδειγμα ο μηχανισμός COVAX και ACT-Accelerator, είναι ανεπαρκείς, όσον αφορά την κάλυψη των αναγκών 7,8 δισ. ανθρώπων. Το ACT-A στοχεύει στην προμήθεια 2 δισ. δόσεων εμβολίων έως το τέλος του επόμενου έτους και τη διανομή τους δίκαια σε όλο τον κόσμο. Στη πραγματικότητα ωστόσο, με ένα καθεστώς δύο δόσεων, αυτό θα καλύψει μόνο 1 δισ. ανθρώπους. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν το ACT-A είναι πλήρως χρηματοδοτούμενο και σε εφαρμογή, ρεαλιστικά δεν θα υπάρχουν αρκετά εμβόλια για την πλειοψηφία του παγκόσμιου πληθυσμού.

Προηγούμενη εμπειρία

Κατά τη διάρκεια των πρώτων μηνών της συνεχιζόμενης πανδημίας, παρατηρήθηκαν εξάρσεις καταναλωτισμού με ράφια από μάρκες, απολυμαντικά, γάντια και βασικά είδη προσωπικής υγείας, να αδειάζουν από όσους είχαν άμεση πρόσβαση. Το ίδιο συμβαίνει αυτή τη στιγμή με τα εμβόλια.  Τότε, η παραγωγή αυτών των ειδών πρώτης ανάγκης αυξήθηκε, αφού οι περιορισμοί που συνοδεύουν το πλαίσιο της συμφωνίας για πνευματικά δικαιώματα δεν αποτέλεσαν εμπόδιο. Το ίδιο χρειαζόμαστε και σήμερα. Τη χαλάρωση των περιορισμών για άμεση αύξηση της παραγωγής εμβολίων για αντιμετώπιση της πανδημίας. Στην πραγματικότητα, η ανάπτυξη των εμβολίων σε χρόνο ρεκόρ, είναι αποτέλεσμα της αφοσίωσης της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας και όχι λόγω της Συμφωνίας TRIPS του ΠΟΕ.

Πώς προχωράμε μπροστά;

Η πρόταση για προσωρινή απαλλαγή της διαδικασίας πνευματικής ιδιοκτησίας σε σχέση με τα εμβόλια Covid-19, αποτελεί μια σημαντική απάντηση σε αυτή την παγκόσμια υγειονομική κρίση που αντιμετωπίζουμε. Τέτοια ενέργεια, που καλύπτεται νομικά και μέσω του άρθρου ΙΧ της συμφωνίας του Μαρρακές από τον ΠΟΕ, μπορεί να βοηθήσει στο να σωθούν αμέτρητες ανθρώπινες ζωές που απλά δεν έχουν άμεση πρόσβαση στην αναγκαία ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ενάντια στον ιό.  Μια προσωρινή απαλλαγή του σχεδίου, θα αποκαταστήσει επίσης την αξιοπιστία του ΠΟΕ, δείχνοντας ότι το πολυμερές εμπορικό σύστημα εξακολουθεί να είναι δυνατό και ότι μπορεί να αποδώσει σε περιόδους κρίσης. Τώρα είναι η ώρα για όλα τα μέλη, να δουν ξανά την πρόταση της Ινδίας και των άλλων χωρών που την υποστηρίζουν και να βοηθήσουν στο να επιστρέψει η οικονομία στην πορεία ανάκαμψής, αλλά και να σωθούν πολύτιμες ανθρώπινες ζωές.

Καθώς η παραγωγή των εμβολίων αποτέλεσε μια μεγάλη δοκιμασία για την επιστημονική κοινότητα,  η διανομή σε όλο τον κόσμο θα είναι η δοκιμασία της ανθρωπότητας. Η Ιστορία πρέπει να θυμάται τις συλλογικές προσπάθειες και όχι τις μικροπολιτικές. Οι μελλοντικές μας γενιές δεν αξίζουν τίποτα λιγότερο.