Της Μαρκέλλας Παπανικολάου*

Η πανδημία του COVID19 οδήγησε πολλές χώρες στη λήψη σειράς μέτρων για περιορισμό διάδοσης του κορωνοϊού. Μερικά από τα μέτρα αφορούσαν τον περιορισμό μετακινήσεων και συναθροίσεων των πολιτών, αλλά και το υποχρεωτικό κλείσιμο πολλών επιχειρήσεων. Ως επακόλουθο της εφαρμογής των μέτρων, προκλήθηκαν πολλές αρνητικές συνέπειες σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Εντούτοις, ο τομέας του περιβάλλοντος δέχθηκε πολλαπλά οφέλη. Συγκεκριμένα, παρατηρήθηκε αξιοσημείωτη βελτίωση της ποιότητας του αέρα σε αρκετές χώρες σε μια εποχή που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι περίπου 3 εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από ασθένειες που προκαλούνται από ατμοσφαιρική ρύπανση. Ακόμα, περισσότερο από το 80% των ανθρώπων που ζουν σε αστικές περιοχές εκτίθενται σε επίπεδα ποιότητας αέρα που υπερβαίνουν τα ασφαλή όρια.

Σε δημοσίευμα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος, αναφέρεται ότι κατά τα τέλη Ιανουαρίου – αρχές Φεβρουαρίου 2020, τα επίπεδα διοξειδίου του αζώτου (ΝΟ2) σε πόλεις και βιομηχανικές περιοχές σε Ασία και Ευρώπη μειώθηκαν κατά 40% σε σύγκριση με τα επίπεδα της αντίστοιχης περσινής περιόδου. Σε ανάρτηση της Γερμανικής Διαδικτυακής Πύλης για Στατιστικές Statista, με στοιχεία από τον Παγκόσμιο Δείκτη Ποιότητας Αέρα για τις πόλεις Ρώμη, Μαδρίτη, Νέα Υόρκη και Δελχί, φαίνεται ότι οι εβδομαδιαίες μέσες συγκεντρώσεις NO2, έχουν μειωθεί κατακόρυφα από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τις Κυπριακές πόλεις σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Μεταξύ άλλων, σε γράφημα που δημοσιεύτηκε στη Βρετανική καθημερινή εφημερίδα Daily Mail, φαίνεται ότι το παγκόσμιο επίπεδο διοξειδίου του άνθρακα μειώνεται μέχρι το τέλος Μαΐου 2020.

Σε έρευνα που διενεργήθηκε, από τη Βρετανική εταιρεία Ipsos MORI, σε διάφορες χώρες ανά το παγκόσμιο κατά τη διάρκεια του «lockdown», φάνηκε ότι περισσότερο από το 70% των συμμετεχόντων στην έρευνα συμφώνησαν ότι τα θέματα κλιματικής αλλαγής είναι εξίσου σημαντικά, όσο και η κρίση που προκλήθηκε λόγω κορωνοϊού. Έτσι, διαπιστώνεται  έντονος προβληματισμός και ανησυχία των πολιτών, αναφορικά με την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις που αυτή μπορεί να επιφέρει.

Παράλληλα, σε πολλές χώρες ανά το παγκόσμιο, έχουν ληφθεί μέτρα διατήρησης ορισμένων καλών πρακτικών που προέκυψαν κατά τη διάρκεια του «lockdown» και σε αρκετές περιπτώσεις έχουν ληφθεί πρόσθετα μέτρα. Επίσης, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες καθορίζουν πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος κατά τον σχεδιασμό της επανεκκίνησης των οικονομιών τους, αποδεικνύοντας ότι τα προβλήματα που προκάλεσε η πανδημία, μπορεί να αποτελέσουν ευκαιρία για μια νέα, πράσινη επανεκκίνηση. Συγκεκριμένα, στο Μιλάνο, έχουν προωθηθεί σχέδια για δημιουργία νέων ποδηλατοδρόμων μήκους 70 χιλιομέτρων, καθώς και επέκταση πεζοδρομίων για διευκόλυνση των πεζών. Η πρώτη φάση του έργου έχει ήδη ξεκινήσει από τον Μάιο 2020 και αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Σεπτέμβριο 2020. Στο Μοντρεάλ, έχει σχεδιαστεί έκτακτη παραχώρηση νέων διαδρόμων για περπάτημα και ποδήλατο, μήκους 100 χιλιομέτρων για το καλοκαίρι του 2020, που θα συνδέουν το κέντρο της πόλης με βασικές διαδρομές τόσο για τις τυπικές μετακινήσεις προς την εργασία όσο και τη σύνδεση με ανοικτούς δημόσιους και πράσινους χώρους. Το Ηνωμένο Βασίλειο απαίτησε την κατασκευή ποδηλατολωρίδων και μηδενικό ΦΠΑ για αγορά ποδηλάτων ως μέτρα που θα κρατήσουν τη χώρα σε κίνηση μετά την καραντίνα. Στην Γαλλία, προχώρησαν σε σχέδιο ενίσχυσης των υποδομών για το ποδήλατο και δίδεται επίδομα επισκευής ποδηλάτων αλλά και μαθημάτων ασφαλούς ποδηλασίας. Επιπρόσθετα, στο Παρίσι θα κατασκευαστεί ποδηλατοδρόμος μήκους 50 χιλιομέτρων, αξίας 300 εκατομμυρίων ευρώ, για προώθηση της χρήσης ποδηλάτου μετά την πανδημία.

Η επανεκκίνηση μετά το «lockdown» μπορεί να προσφέρει μια ευκαιρία για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ανταποκριθούν στην δέσμευση της Πράσινης Συμφωνίας για οικονομικό εκσυγχρονισμό μαζί με τους στόχους του Παρισιού για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η μετάβαση σε μία οικονομία λιγότερο εξαρτώμενη από τα ορυκτά καύσιμα. Επίσης, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα ανάκαμψης είναι συμβατά με τις προτεραιότητες για την κλιματική αλλαγή παγκοσμίως και την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, ούτως ώστε οι οικονομικοί πόροι από προγράμματα στήριξης να αξιοποιούνται από τις οικονομικές δραστηριότητες που έχουν μια θέση σε έναν κλιματικά ουδέτερο κόσμο.

Στην προσπάθεια ετοιμασίας εισηγήσεων για την Πράσινη Επανεκκίνηση, η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ) δημιούργησε μία άτυπη «Ομάδα Εργασίας Πράσινης Επανεκκίνησης», η οποία συστάθηκε με πρωτοβουλία της ΟΕΒ και συμμετέχουν ακαδημαϊκοί, επαγγελματίες, κυβερνητικοί και εκπρόσωποι επιχειρήσεων.

Η «Ομάδα Εργασίας για την Πράσινη Επανεκκίνηση» της ΟΕΒ, θα ετοιμάσει προτάσεις με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα μέτρα πράσινης επανεκκίνησης τα οποία θα υποβληθούν στη κυβέρνηση και άλλους αρμόδιους φορείς για προώθηση της εφαρμογής τους.

Επιπρόσθετα, η ΟΕΒ διοργάνωσε επίσης διαδικτυακή συζήτηση με εκπροσώπους Τοπικών Αρχών, του Τμήματος Δημοσίων Έργων και την Πρεσβεία της Ολλανδίας, με στόχο την ανταλλαγή απόψεων και πρακτικών, για τη μετατροπή των αστικών κέντρων σε βιώσιμα και λειτουργικά, αξιοποιώντας τη συγκυρία της εξόδου από τα περιοριστικά μέτρα της πανδημίας του κορωνοϊού. Ορισμένοι Δήμοι, έχουν αναπτύξει ήδη ορισμένες πρωτοβουλίες, όπως η δημιουργία «πράσινων γειτονιών» από το Δήμο Στροβόλου που προωθούν τον αειφόρο τρόπο ζωής, εγκαθίδρυση «ημέρας χωρίς αυτοκίνητο» από το Δήμο Λευκωσίας. Τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας, θα υποστηρίξουν και θα βοηθήσουν σε μεγάλο βαθμό στην μεταμόρφωση των πόλεων, μιας και θα βελτιωθούν παράλληλα οι υποδομές και θα δοθούν στους δημότες τα εφόδια για βιώσιμη μετακίνηση.

*Η Μαρκέλλας Παπανικολάου είναι Λειτουργός στο Τμήμα Ενέργειας και Περιβάλλοντος της Ομοσπονδία Εργοδοτών & Βιομηχάνων (ΟΕΒ)