Η Ανεξάρτητη Επιτροπή για το Μέλλον του Κυπριακού Τραπεζικού Τομέα στην Κύπρο (ICFCBS) έδωσε στη δημοσιότητα την Ενδιάμεση Έκθεσή της για την αποκατάσταση της ευρωστίας του τραπεζικού συστήματος στην Κύπρο. Η Έκθεση προτείνει ένα εκτεταμένο πακέτο μέτρων και μεταρρυθμίσεων, που όπως επισημαίνει είναι σημαντικό για να επανακτήσουν οι κυπριακές τράπεζες μια ισχυρή, μακροπρόθεσμη θέση, για να ενισχύσει τα επίπεδα τραπεζικής εποπτείας με βάση διεθνή πρότυπα.

Η εκατοντασέλιδη έκθεση συντάχθηκε από Ανεξάρτητη Επιτροπή, αποτελούμενη από τέσσερις διεθνείς τραπεζικούς εμπειρογνώμονες που ορίστηκαν από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου (ΚΤΚ) για να βοηθήσουν να ξεπεραστούν οι συνέπειες της πρόσφατης κρίσης, με βάση μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Η Ενδιάμεση Έκθεση περιλαμβάνει προτεινόμενες συστάσεις για τον κυπριακό τραπεζικό τομέα και θα δημοσιοποιηθεί, επιδιώκοντας τη συλλογή παρατηρήσεων από τα ενδιαφερόμενα μέρη με στόχο την οριστικοποίηση της Τελικής Έκθεσης της Επιτροπής, προς τα τέλη του τρέχοντος έτους.

Επανεξετάζοντας τα γεγονότα των τελευταίων ετών, πέραν από ορισμένους εξωτερικούς παράγοντες, η Επιτροπή αναφέρει ότι οι σοβαρές ελλείψεις στη διακυβέρνηση και τη διαχείριση των τραπεζών, καθώς και το εποπτικό σύστημα σε όλα τα επίπεδα οδήγησαν στην κρίση και θα πρέπει να διορθωθούν, ώστε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη και η αξιοπιστία του συστήματος.
Στα σημαντικότερα σημεία, η έκθεση αναφέρει ότι η Κύπρος υπέστη τραπεζική κρίση, διότι δεν είχε καμία συνεκτική εθνική πολιτική για τη διαχείριση του ραγδαία αναπτυσσόμενου τραπεζικού της τομέα, και απέτυχε να συγκρατήσει τις τράπεζες, καθώς φαινόταν ότι «έκαναν καλή δουλειά». Μία από τις κύριες συστάσεις της Ενδιάμεσης Έκθεσης είναι ότι η Κύπρος πρέπει να αναπτύξει μια ολοκληρωμένη τραπεζική πολιτική που θα λαμβάνει υπόψη τους κινδύνους, καθώς και τα οφέλη της λειτουργίας ενός μεγάλου τραπεζικού τομέα και να εξασφαλίσει ότι η χώρα έχει αποτελεσματικούς μηχανισμούς για την αντιμετώπισή τους. Ακόμη και αν οι κυπριακές τράπεζες τώρα συρρικνώνονται, η Κύπρος θα συνεχίσει να έχει μεγάλη εξάρτηση από τις τράπεζες, επειδή υπάρχουν λίγες εναλλακτικές λύσεις χρηματοδότησης.

Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι η Κύπρος θα πρέπει να «ανοίξει» το τραπεζικό της σύστημα σε νέα άτομα και ιδέες, έτσι ώστε να απαλλαγεί από το στίγμα της πολιτικής και της ευνοιοκρατίας.

Σημειώνει, για παράδειγμα, ότι στα συμβούλια των τραπεζών είναι διορισμένος ένας πολύ μικρός αριθμός μη Κύπριων, ενώ αλλοδαποί εξαιρούνται ρητά από το διοικητικό συμβούλιο της ΚΤΚ. Η έκθεση απευθύνει έκκληση για καλλιέργεια της ανεξαρτησίας και της διαφάνειας, λέγοντας ότι «οι αλλαγές αυτού του είδους θα μετατρέψουν ολοκληρωτικά τον τραπεζικό κλάδο, παρέχοντας καλύτερη διακυβέρνηση, καλύτερες τράπεζες, καλύτερη εποπτεία και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη σε διεθνές επίπεδο».

Η έκθεση περιλαμβάνει περίπου 40 συστάσεις για τη μακροπρόθεσμη ανάκαμψη του τραπεζικού κλάδου της Κύπρου.

Τα κύρια σημεία περιλαμβάνουν:

Τράπεζες και τραπεζικές εργασίες:

  • Είναι ατυχές το γεγονός ότι η σύμβαση του Κυπριακού δανείου με την Τρόικα απαιτεί τη συγχώνευση της Λαϊκής Τράπεζας με την Τράπεζα Κύπρου, διότι αυτό θα δημιουργήσει μια τράπεζα με κυρίαρχο μερίδιο αγοράς, θα μειώσει τον ανταγωνισμό και θα δημιουργήσει αυξημένο συστημικό κίνδυνο. Η απαιτούμενη συγχώνευση, θα πρέπει να ολοκληρωθεί το συντομότερο δυνατό, ώστε να επιτρέψει την επιστροφή στην ομαλότητα, αλλά θα πρέπει να επανεξεταστεί όταν οι συνθήκες ομαλοποιηθούν.
  • Οι Συνεργατικές Τράπεζες πρέπει να συγχωνευθούν σε ένα ενιαίο κοινό φορέα με εμπορική διαχείριση και να τελεί υπό την άμεση εποπτεία της ΚΤΚ, μετατρέποντας τον τομέα σε μια ανταγωνιστική εμπορική δύναμη.
  • Αν και η Κύπρος ως κέντρο διεθνών οικονομικών επιχειρήσεων έχει πληγεί σοβαρά από τα μέτρα που απορρέουν από την κρίση, θα μπορούσε να διατηρήσει αυτό το χαρακτήρα. Ωστόσο, θα πρέπει ως κέντρο να είναι υψηλότερης ποιότητας, λιγότερο εξαρτημένο από τις φορολογικές ελαφρύνσεις και πιο διαφοροποιημένο γεωγραφικά και να είναι σε θέση να προσφέρει ένα διεθνές πρότυπο υπηρεσιών σε τομείς όπως η διαχείριση του πλούτου (wealth management). Θα πρέπει επίσης να υπόκεινται σε αυστηρή εποπτεία και συστηματικούς διαφανείς ελέγχους για αποφυγή φαινομένων όπως ξέπλυμα βρώμικου χρήματος.
  • Οι πελάτες των κυπριακών τραπεζών θα πρέπει να προετοιμαστούν για μεγάλες αλλαγές στην τραπεζική εξυπηρέτηση. Το υψηλό προσωπικό επίπεδο των υπηρεσιών που έχουν απολαύσει θα μειωθεί από περικοπές στο δίκτυο καταστημάτων και τη στροφή σε πιο αντικειμενικές μορφές δανειοδότησης. Θα υπάρξει επίσης μια κίνηση στις ηλεκτρονικές και εξ’ αποστάσεως μορφές τραπεζικών υπηρεσιών.
  • Η διαθεσιμότητα των πιστώσεων θα μπορούσε να περιοριστεί από τη στροφή προς έναν πιο συγκεντρωτικό και αυστηρά ρυθμιζόμενο τραπεζικό τομέα, καθώς και αυστηρότερες πρακτικές παροχής δανείων. Οι αρχές ίσως χρειαστεί να ενεργοποιηθούν για την προώθηση δανειοδοτήσεων που θα τροφοδοτήσουν την οικονομική ανάκαμψη της Κύπρου.
  • Το κόστος δανεισμού πρέπει να μειωθεί, ωστόσο, οι τράπεζες θα πρέπει να διατηρήσουν τα περιθώρια κέρδους τους για την αποκατάσταση της κερδοφορίας. Είναι πιθανό, ότι τα καταθετικά επιτόκια θα πέσουν αλλά με κίνδυνο φυγής καταθέσεων. Περαιτέρω διοικητικά μέτρα μπορεί να χρειαστούν, προσωρινά, για να διευκολύνουν τη μετάβαση σε μια πιο ομαλή κατάσταση επιτοκίων που να διαμορφώνονται από τις δυνάμεις της αγοράς.
  • Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η Κύπρος πρέπει να αναπτύξει πολιτικές για την ενθάρρυνση εναλλακτικών μορφών χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης για τη μείωση της εξαιρετικά υψηλής εξάρτησής της από τις τράπεζες.
  • Η εταιρική διακυβέρνηση των τραπεζών χρήζει πλήρους αναδιοργάνωσης, ώστε να εξυγιανθεί το καθεστώς των διοικητικών συμβουλίων και των ανεξάρτητων διοικητικών στελεχών. Αυτό πρέπει να περιλαμβάνει διαφανείς διαδικασίες διορισμού μη εκτελεστικών διοικητικών συμβούλων και τη δημιουργία ισχυρών συστημάτων για τον έλεγχο των κινδύνων. Οι λειτουργίες ελέγχου, τόσο εσωτερικές, όσο και εξωτερικές, πρέπει να είναι ισχυρές και ανεξάρτητες.

 Οικονομική σταθερότητα και εποπτεία:

  • Η Κύπρος χρειάζεται ένα σύστημα τραπεζικής εποπτείας που δεν είναι μόνο εξαιρετικά ικανό επαγγελματικά, αλλά στο οποίο όλα τα εμπλεκόμενα μέρη θα είναι καλά συντονισμένα. Αυτό απαιτεί διαρθρωτικές αλλαγές.
  • Οι πέντε τρέχουσες συνιστώσες της εποπτείας του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού τομέα θα πρέπει να ενταχθούν σε μια ενιαία οντότητα και να τεθούν εντός της ΚΤΚ, η οποία έχει τη νομική και οικονομική ανεξαρτησία για να λάβει αυτό το ρόλο και της οποίας η ικανότητα ελέγχου βρίσκεται σε διαδικασία ενίσχυσης.
  • Χρειάζονται καλύτερες θεσμικές ρυθμίσεις για να εξασφαλισθεί ένα τακτικός και ανοικτός διάλογος μεταξύ της ΚΤΚ και της κυβέρνησης, και να απομακρυνθούν όλες οι προσωπικές αντιπαραθέσεις.
  • Απαιτούνται σαφέστερα συστήματα και ευθύνες για την παρακολούθηση της μακρο-προληπτικής εποπτείας των κινδύνων και δημοσίευση της έγκαιρης προειδοποίησης για τα επερχόμενα τραπεζικά προβλήματα.
  • Η ανεξαρτησία της ΚΤΚ είναι απαραίτητη για ένα υγιές σύστημα εποπτείας. Αλλά αυτό πρέπει να εξισορροπηθεί με σαφή ευθύνη της ΚΤΚ.
  • Οι ρυθμίσεις της διακυβέρνησης εντός της ΚΤΚ πρέπει να ενισχυθούν για να προσφέρουν μια καλύτερη ισορροπία μεταξύ της εκτελεστικής εξουσίας και των μη εκτελεστικών μελών του Δ.Σ. Θα πρέπει να υπάρχει μια διαφανής διαδικασία για το διορισμό των μη εκτελεστικών μελών του Δ.Σ., καθώς και ένα σύστημα επιτροπών αποτελούμενων από μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου που να παρέχει ανεξάρτητη επισκόπηση των επιδόσεων της ηγεσίας.
  • Η λειτουργία της εποπτείας της ΚΤΚ πρέπει να υπόκειται σε ανεξάρτητο εσωτερικό έλεγχο για τη βελτίωση της λογοδοσίας της. Θα πρέπει να είναι περαιτέρω στελεχωμένη και να ενισχυθεί με βοήθεια από το εξωτερικό.
  • Η προστασία των τραπεζικών πελατών πρέπει να βελτιωθεί. Η ευθύνη της ΚΤΚ για τη ρύθμιση της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων θα πρέπει να διευκρινιστεί, ενώ ο ρόλος του Χρηματοοικονομικού Διαμεσολαβητή και οι Τραπεζικοί Κώδικες θα πρέπει να ενισχυθούν.

Ο πρόεδρος της Ανεξάρτητης Επιτροπής, David Lascelles, είπε ότι παρόλο που ο κατάλογος των συστάσεων μπορεί να φαίνεται μεγάλος, ωστόσο, «είναι στο χέρι της Κύπρου να αντιμετωπίσει όλες τις προκλήσεις και να προχωρήσει στις ανάλογες βελτιώσεις». Σημείωσε επίσης ότι «το μέλλον του τραπεζικού συστήματος στην Κύπρο αναμένεται να έχει μέτριες επιδόσεις για μερικά χρόνια, αλλά δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο δεν θα μπορέσει να ανθίσει και πάλι. Όμως, με ένα πιο σταθερό τρόπο».

Η Ενδιάμεση Έκθεση συντάχθηκε κατά τη διάρκεια μιας περιόδου έξι μηνών μετά από εκτεταμένη έρευνα από την Ανεξάρτητη Επιτροπή και πάνω από 50 συνεντεύξεις σε Κύπρο και εξωτερικό. Η πλήρης έκθεση βρίσκεται αναρτημένη στην ιστοσελίδα www.icfcbs.org.

H Ανεξάρτητη Επιτροπή για το Μέλλον του Κυπριακού Τραπεζικού Τομέα στην Κύπρο συστάθηκε από την Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου τον Νοέμβριου του 2012.

Η επιτροπή αποτελείται από:

  • David Lascelles, Πρόεδρος: Ο David Lascelles έχει εμπειρία στην ανάλυση του τραπεζικού τομέα για περισσότερο από 30 χρόνια, ως συντάκτης για τον τραπεζικό τομέα στους Financial Times και πιο πρόσφατα ως Senior Fellow του Κέντρου για τη Μελέτη της Χρηματοοικονομικής Καινοτομίας, ένα ανεξάρτητο think tank του Λονδίνου. Ο David διετέλεσε επίσης λέκτορας πανεπιστημίου στον τραπεζικό τομέα, καθώς και μη-εκτελεστικός διευθυντής σε τράπεζα.
  • Γιώργος Χαραλάμπους: Είναι εμπειρογνώμονας στον τομέα των οικονομικών στην Κύπρο εδώ και πολλά χρόνια, αρχικά ως Ανώτερος Γενικός Διευθυντής της Τράπεζας Κύπρου και πιο πρόσφατα ως πρόεδρος της Κυπριακής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς. Είναι πτυχιούχος του London School of Economics και του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Κατείχε, επίσης, σημαντικές θέσεις σε πολλά άλλα ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένης της ΚΤΚ και της Κυπριακής Τράπεζας Αναπτύξεως.
  • David Green: Είναι ένας κορυφαίος διεθνής εμπειρογνώμονας για θέματα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, με πέραν των 40 χρόνων εμπειρία ως κεντρικός τραπεζίτης και ως ειδικός για θέματα χρηματοοικονομικής ρυθμιστικής Αρχής. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του εργάστηκε στην Τράπεζα της Αγγλίας και της Αρχής Χρηματοοικονομικών Υπηρεσιών και στη συνέχεια, στον ολοκληρωμένο ρυθμιστή του Ηνωμένου Βασιλείου για την εταιρική αναφορά, του Συμβούλιου Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης. Έχει πρόσφατα διοριστεί σύμβουλος μερικής απασχόλησης στην Κεντρική Τράπεζα της Ιρλανδίας.
  • Pierre de Weck: Είναι Ανώτερος Τραπεζίτης στην Ελβετία με περισσότερα από 35 χρόνια εμπειρία στον τραπεζικό τομέα σε διεθνές επίπεδο. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του έχει αναλάβει διάφορες υψηλόβαθμες θέσεις στη Citibank, UBS και Deutsche Bank στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και τη Μέση Ανατολή. Πιο πρόσφατα διετέλεσε μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ομίλου της Deutsche Bank, ως επικεφαλής της διεύθυνσης Private Wealth Management με €300δις εργασίες σε 70 χώρες.